Tin tức hội

Kể từ khi chính thức được thành lập vào năm 2000, Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam (VASTI) đã không chỉ dừng lại ở vai trò một tổ chức nghề nghiệp đơn thuần, mà còn là tổ chức tham gia tư vấn, phản biện xã hội có tầm ảnh hưởng sâu sắc. Thông qua việc huy động trí tuệ tập thể của đội ngũ chuyên gia đầu ngành, VASTI đã kiên trì đóng góp vào quá trình nội luật hóa các chuẩn mực quốc tế, hoàn thiện khung pháp lý và định hình các chính sách chiến lược, nhằm đảm bảo rằng thông tin KH&CN luôn là nền tảng vững chắc cho sự nghiệp công nghiệp hóa và hiện đại hóa đất nước.

Nhìn lại tiến trình phát triển của hệ thống pháp luật Việt Nam, sự hiện diện của VASTI được ghi dấu ấn đậm nét ngay từ những văn bản có tính quan trọng. Trong quá trình xây dựng Dự thảo Hiến pháp năm 2013, Hội đã chủ động tham gia đóng góp ý kiến với một tầm nhìn chiến lược về thông tin học. VASTI nhấn mạnh rằng, trong một thế giới đang dịch chuyển mạnh mẽ sang nền kinh tế tri thức, các điều khoản về KH&CN không thể tách rời khỏi việc thiết lập một hệ thống thông tin hiện đại và đồng bộ. Hội đã kiến nghị việc quy định quyền tiếp cận thông tin tri thức, coi đó là động lực thúc đẩy quyền sáng tạo của công dân và là trách nhiệm của Nhà nước trong việc đầu tư cho hạ tầng dữ liệu quốc gia.

Sự đóng góp của Hội càng trở nên cụ thể và mang tính chuyên môn sâu khi tham gia phản biện Dự thảo Luật Khoa học và Công nghệ năm 2013. Dưới góc độ của những người làm công tác thông tin, VASTI đã nhận diện rõ lỗ hổng trong việc kết nối các nguồn lực tri thức rời rạc. Hội đã đề xuất những giải pháp mang tính đột phá về việc xây dựng, vận hành và khai thác Cơ sở dữ liệu (CSDL) quốc gia về KH&CN. Đây không chỉ là vấn đề lưu trữ, mà là bài toán về quản trị tài sản trí tuệ quốc gia trên môi trường số. Những kiến nghị về việc ứng dụng công nghệ số để tự động hóa quy trình phân tích, xử lý thông tin và thiết lập cơ chế chia sẻ dữ liệu dùng chung đã góp phần quan trọng giúp Luật KH&CN 2013 trở thành bệ phóng cho các hoạt động nghiên cứu và triển khai (R&D) tại Việt Nam.

Tiếp nối mạch tư duy đó, khi Dự thảo Luật Thư viện được đưa ra lấy ý kiến, VASTI đã thể hiện vai trò dẫn dắt về mặt nghiệp vụ thông tin học. Hội đã quyết liệt đề xuất việc luật hóa các tiêu chuẩn quốc tế vào hoạt động thư viện tại Việt Nam. Cụ thể, việc áp dụng khổ mẫu biên mục máy đọc được MARC-21, Khung phân loại thập phân Dewey (DDC) hay các chuẩn mô tả tài liệu hiện đại đã được Hội phân tích dưới góc độ hiệu quả kinh tế và khả năng tương tác liên thông quốc tế. Nhờ sự phản biện này, tư duy về "thư viện truyền thống" đã dần chuyển dịch sang mô hình "trung tâm thông tin số", nơi dữ liệu được chuẩn hóa để có thể kết nối với mạng lưới tri thức toàn cầu.

Không chỉ dừng lại ở các văn bản luật lớn, tầm ảnh hưởng của VASTI còn lan tỏa đến các văn bản dưới luật, các nghị định và hệ thống tiêu chuẩn kỹ thuật – nơi trực tiếp điều chỉnh hành vi của các tổ chức thông tin – thư viện. Hội đã tham gia sâu sát vào quá trình xây dựng và phản biện các Nghị định số 159/2004/NĐ-CP và sau này là Nghị định số 11/2014/NĐ-CP về hoạt động thông tin KH&CN.

Trong các phiên thảo luận chuyên gia, VASTI luôn bảo vệ quan điểm rằng quản trị thông tin phải dựa trên tư duy số hóa toàn diện. Hội đã đề xuất các cơ chế chính sách cụ thể về việc thu thập, đăng ký và lưu giữ các báo cáo kết quả nghiên cứu sử dụng ngân sách nhà nước. Đây là một đóng góp có ý nghĩa sống còn trong việc chống lãng phí tri thức và tránh trùng lặp trong nghiên cứu khoa học. Các giải pháp về bảo đảm an toàn thông tin, xác thực dữ liệu và quản lý quyền truy cập trong môi trường số do Hội đề xuất đã giúp các cơ quan quản lý nhà nước có cái nhìn đa chiều và tiệm cận hơn với thực tiễn vận hành của công nghệ thông tin.

Đặc biệt, trong lĩnh vực tiêu chuẩn hóa, VASTI đóng vai trò là "người gác cổng" về mặt kỹ thuật. Hội đã đóng góp ý kiến xác đáng cho các Tiêu chuẩn Quốc gia (TCVN) liên quan đến việc ứng dụng công nghệ nhận dạng vô tuyến (RFID) trong thư viện và các chuẩn thống kê thư viện. Những đóng góp này giúp đồng nhất hóa phương thức đo lường hiệu quả hoạt động thông tin trên toàn quốc, tạo điều kiện cho việc đánh giá tác động của tri thức đối với sự phát triển kinh tế - xã hội một cách định lượng và khoa học.

Ngoài ra, với tư cách là một thành viên tích cực của Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam (VUSTA), VASTI đã tham gia phản biện các văn bản mang tính định hướng chính trị - xã hội như Dự thảo Luật về các hội và báo cáo tổng kết Chỉ thị 45-CT/TƯ. Hội đã khéo léo lồng ghép vai trò của các chuyên gia thông tin vào trong cấu trúc vận hành của các hội hội nghề nghiệp, khẳng định rằng tư vấn và phản biện không chỉ là quyền mà còn là trách nhiệm chuyên môn của các nhà khoa học đối với sự phát triển chung của cộng đồng.

Hành trình đóng góp chính sách của VASTI không phải lúc nào cũng thuận lợi. Trong suốt hơn hai thập kỷ, Hội đã phải đối mặt với không ít rào cản, từ sự hạn chế về nguồn lực tài chính, sự thiếu hụt nhân sự chuyên trách cho đến những khó khăn khách quan từ biến động xã hội. Đặc biệt, đại dịch Covid-19 đã tạo ra một phép thử chưa từng có tiền lệ. Tuy nhiên, chính trong nghịch cảnh, bản sắc của một tổ chức thông tin học đã được khẳng định rõ nét.

Hướng tới tương lai, trong bối cảnh cuộc Cách mạng Công nghiệp lần thứ tư đang đi vào chiều sâu, VASTI xác định nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục nâng cao chất lượng và hàm lượng khoa học trong công tác tư vấn, phản biện chính sách. Tầm nhìn của Hội trong giai đoạn tới bao gồm các trụ cột chính:

1. Thúc đẩy Chuyển đổi số toàn diện: Tiếp tục kiến nghị các chính sách hỗ trợ việc hình thành hệ sinh thái dữ liệu mở (Open Data) và khoa học mở (Open Science), tạo điều kiện cho việc khai phá tri thức từ dữ liệu lớn (Big Data).

1. Chuẩn hóa nguồn nhân lực thông tin: Đề xuất các khung năng lực số cho cán bộ thông tin – thư viện, đảm bảo đội ngũ này đủ sức làm chủ các công nghệ mới như Trí tuệ nhân tạo (AI) và Machine Learning trong xử lý thông tin.

1. Mở rộng hợp tác quốc tế: Tăng cường kết nối với các tổ chức quốc tế như IFLA, UNESCO và các viện thông tin học hàng đầu thế giới để tiếp nhận các mô hình quản trị tri thức tiên tiến, từ đó tham chiếu và nội địa hóa vào các văn bản pháp luật của Việt Nam.

1. Nâng cao năng lực phản biện độc lập: Xây dựng mạng lưới chuyên gia đa ngành để có cái nhìn tổng thể, liên ngành đối với các chính sách vĩ mô, đảm bảo tính khách quan và thực tiễn của các ý kiến đóng góp.

VASTI tin rằng, với một hành lang pháp lý thông thoáng, hiện đại và sự đầu tư đúng tầm cho hạ tầng thông tin, Việt Nam hoàn toàn có thể rút ngắn khoảng cách với các quốc gia phát triển. Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam cam kết sẽ tiếp tục là người đồng hành tin cậy, là "trạm phát tri thức" và là tiếng nói chuyên môn uy tín trong quá trình xây dựng thể chế, góp phần đưa nền khoa học nước nhà vươn ra biển lớn, phục vụ đắc lực cho mục tiêu dân giàu, nước mạnh, dân chủ, công bằng và văn minh.

Sứ mệnh của VASTI không chỉ là phản biện những gì đã có, mà còn là kiến tạo những giá trị mới thông qua lăng kính thông tin học, đảm bảo rằng mỗi dòng chữ trong văn bản pháp luật đều mang hơi thở của công nghệ và khát vọng đổi mới của dân tộc.

Nguyễn Nga