Văn bản pháp quy

Về bản chất, Thông tư 61 đã thiết lập một hệ quy chiếu pháp lý tiệm cận với các chuẩn mực quốc tế về tài nguyên mở khi lần đầu tiên thể chế hóa rõ ràng các quyền truy cập, tái sử dụng, sửa đổi, kết hợp và phân phối lại đối với học liệu. Điểm đáng chú ý đối với cộng đồng thông tin khoa học là định hướng ưu tiên công bố mở cho tất cả các giáo trình, công trình nghiên cứu và sản phẩm học thuật được hình thành chủ yếu từ ngân sách nhà nước. Quy định mang tính đột phá này hứa hẹn sẽ giải phóng nguồn tri thức vốn bị phân tán, tối ưu hóa hiệu quả đầu tư công trong nghiên cứu và tạo lập một kho dữ liệu dùng chung có giá trị cao cho toàn xã hội.

Để vận hành hệ thống tri thức mở một cách đồng bộ và hiệu quả, quy định mới chú trọng đặc biệt đến khía cạnh hạ tầng công nghệ và chuẩn hóa dữ liệu. Theo đó, Bộ Giáo dục và Đào tạo sẽ chịu trách nhiệm xây dựng Cổng truy cập tài nguyên giáo dục mở quốc gia, đồng thời ban hành chuẩn dữ liệu đặc tả (metadata) thống nhất. Hạ tầng trung tâm này sẽ đóng vai trò là trục kết nối liên thông với các nền tảng OER, thư viện số và hệ thống quản lý học tập tại từng cơ sở đào tạo. Bằng việc tích hợp kho tài liệu nội sinh của các trường đại học vào mạng lưới chung, việc tìm kiếm, truy xuất và phân tích dữ liệu khoa học sẽ trở nên nhanh chóng, chính xác hơn bao giờ hết, góp phần xóa bỏ rào cản về không gian và thời gian trong việc lan tỏa tri thức.

Song song với tinh thần tự do hóa truy cập, công tác quản trị chất lượng, liêm chính học thuật và an toàn thông tin vẫn được đặt ở vị trí trọng tâm. Mọi học liệu mở trước khi đưa vào khai thác chính thức hoặc bổ trợ đều phải trải qua quy trình thẩm định nghiêm ngặt của các hội đồng chuyên môn độc lập. Nhằm đáp ứng sự phát triển nhanh chóng của công nghệ hiện đại, Thông tư cũng quy định rõ nghĩa vụ minh bạch thông tin đối với các nội dung có sự tham gia tạo lập của trí tuệ nhân tạo (AI), đồng thời thiết lập cơ chế tạm dừng công bố để xác minh ngay khi phát sinh tranh chấp về bản quyền hoặc an ninh dữ liệu.

Ở góc độ chính sách phát triển, Thông tư 61/2026/TT-BGDĐT tạo động lực lớn cho các nhà khoa học và giảng viên khi khuyến khích các trường đại học công nhận OER là sản phẩm học thuật hợp lệ trong đánh giá, xếp loại và phát triển đội ngũ. Đồng thời, văn bản cũng mở ra cơ chế hợp tác công - tư, thu hút các doanh nghiệp công nghệ thông tin và đơn vị giải pháp thư viện tham gia hoàn thiện hạ tầng kỹ thuật. Việc đưa Thông tư vào thực tiễn từ tháng 9/2026 sẽ là đòn bẩy thúc đẩy văn hóa chia sẻ dữ liệu, tạo nền tảng vững chắc cho sự phát triển của một nền khoa học mở, minh bạch và hội nhập tại Việt Nam.

https://vanban.chinhphu.vn/?pageid=27160&docid=218966

https://datafiles.chinhphu.vn/cpp/files/vbpq/2026/7/61-bgddt.signed.pdf

Đỗ Văn Hùng