Tiếng Việt vượt 4.000 cây số chạm đến trái tim kiều bào Nhật: Khi công nghệ số làm bệ đỡ cho tình yêu cội nguồn

Chiều chủ nhật vừa qua (12/7/2026), Chung kết cuộc thi Hùng biện tiếng Việt với chủ đề “Tiếng Việt trong tim những người con xa xứ” đã khép lại tại Saitama, Nhật Bản. Giữa không khí trang trọng nhưng cũng đầy xúc động ấy, chúng tôi – những người làm công tác thông tin, khoa học và xã hội tại quê nhà – không khỏi tự hào khi thấy bóng dáng của các đơn vị thành viên Hội ta đồng hành xuyên suốt chương trình.

Đây là một sự kiện ý nghĩa nằm trong Đề án dài hơi giai đoạn 2026 - 2030 của Viện Nghiên cứu các vấn đề xã hội (Hội viên tổ chức của Hội Thông tin Khoa học và Công nghệ Việt Nam - VASTI). Đặc biệt, tại đầu cầu Việt Nam, bà Lê Thị Khánh Vân – Phó chủ tịch VASTI của chúng ta cũng đã trực tiếp tham gia Ban giám khảo để cầm cân nảy mực cho đêm chung kết.

Không chỉ là thi thố, đó là câu chuyện giữ "gốc" của những đứa trẻ xa quê

Với những gia đình người Việt sinh sống tại nước ngoài, việc dạy tiếng Việt cho con em thế hệ F2, F3 chưa bao giờ là dễ dàng. Tiếng Việt ở nhà đôi khi chỉ dừng lại ở vài câu giao tiếp cơ bản với bố mẹ. Chính vì vậy, khi nhìn thấy các em đứng trên sân khấu, tự tin dùng tiếng mẹ đẻ để nói về văn hóa 54 dân tộc anh em bằng tất cả sự tự hào, nhiều bậc phụ huynh và khán giả dưới khán đài đã không kìm được nước mắt.

Sự kiện lần này còn đặc biệt ở chỗ, nó không còn là một cuộc thi đọc - viết truyền thống. Ban tổ chức đã khéo léo đưa công nghệ vào cuộc chơi để kéo gần khoảng cách địa lý hơn 4.000 cây số:

• Các em được luyện giọng, chỉnh phát âm chuẩn ba miền nhờ hệ thống AI chấm điểm tự động ở vòng sơ loại.

• Cái hay nhất là thư viện thực tế ảo (VR) – nơi các em tuy đang ở Nhật nhưng chỉ cần chạm tay vào màn hình là có thể ngắm nhìn, tìm hiểu từng bộ trang phục, nhạc cụ truyền thống của các dân tộc Việt Nam để đưa vào bài nói của mình một cách sống động nhất.

Rõ ràng, khi công nghệ được dùng đúng chỗ, nó không hề khô khan mà trở thành một sợi dây kết nối vô cùng ấm áp.

Người trong cuộc nói gì?

Là người trực tiếp theo dõi và chấm điểm cho các thí sinh từ đầu cầu Việt Nam, bà Lê Thị Khánh Vân (Phó chủ tịch VASTI) chia sẻ với sự xúc động:

"Ngồi ở hàng ghế giám khảo, chúng tôi đi từ bất ngờ này đến bất ngờ khác trước tư duy và tình yêu tiếng Việt của các cháu. Công nghệ có thể giúp các cháu tiếp cận ngôn ngữ nhanh hơn, học nhanh hơn, nhưng chính cảm xúc thực sự và sự tò mò, tìm hiểu về cội nguồn mới là thứ tạo nên cái hồn cho mỗi bài hùng biện. Những sân chơi thế này thực sự cần thiết để các cháu tự tin nói tiếng Việt, để dù có đi đâu, hội nhập sâu đến thế nào, các cháu vẫn giữ được bản sắc của người Việt mình."

Đồng hành cùng chương trình, TS. Đỗ Ngọc Văn (Viện trưởng Viện Nghiên cứu các vấn đề xã hội - Trưởng ban Giám khảo - Ủy viên Ban Chấp hành VASTI) cũng nhấn mạnh rằng cuộc thi chính là một chiếc cầu nối đưa hình ảnh đất nước ra thế giới. Với ông, thông điệp lớn nhất mà Viện muốn gửi gắm qua đề án này rất đơn giản nhưng thiêng liêng: "Ở đâu còn tiếng Việt, ở đó có quê hương".

Những quả ngọt sau một hành trình ý nghĩa

Sau những màn tranh tài vừa kịch tính vừa đong đầy cảm xúc, ban giám khảo đã tìm ra những gương mặt xuất sắc nhất của mùa giải năm nay:

• Tại Bảng A: Giải Nhất thuộc về em Trịnh Quỳnh Như; giải Nhì và Ba lần lượt trao cho em Đoàn Văn Khôi và Kim Trà My.

• Tại Bảng B: Giải Nhất gọi tên em Nguyễn Phạm Huyền My; theo sau là em Nguyễn Văn Khang (giải Nhì) và Bùi Trung Dũng (giải Ba).

Bên cạnh những phần thưởng xứng đáng, các em đạt giải cao sẽ nhận được Chứng nhận chính thức từ Đề án của Viện Nghiên cứu các vấn đề xã hội cùng các suất học bổng trải nghiệm văn hóa số thực tế.

Nhìn lại sự kiện, có thể thấy đây không chỉ là thành công riêng của một cuộc thi, mà còn là niềm vui chung của VASTI. Khi khoa học, công nghệ thông tin được ứng dụng để bảo tồn và lan tỏa những giá trị nhân văn của dân tộc, đó chính là lúc tri thức phát huy được sức mạnh đẹp đẽ nhất của nó.